Kurtulusa Muhalefet

Osmanli Devleti, Birinci Dünya Savasina girmis ve yenilmistir. Bu yenilginin bedeli, devletin varligi ve milletin istikbalinin kaybedilmesi sonucunu dogurmustur. Bu varlik-yokluk ikileminden var olmaya devam edecek bir cikis yolu aranmasi ve gündeme gelen cikis yollari bakimindan farkli kesimler degisik siyasetleri benimsemislerdir. Öncelikle Ittihat ve Terakki iktidari ve topyekün Ittihatcilar, devleti savasa sokarak mevcut sorunlarin yasanmasina sebep olduklari icin muhalifleri tarafindan siyasette ve vicdanlarda mahkm edilmislerdir. Bu kesimlere göre Ittihatcilar cezalandirilarak Itilaf devletlerinin hosgörüsü kazanilmali, Ingilterenin himayesinde yapilabilecek makul bir baris anlasmasi ile sinirli ve zayif da olsa devletin varligi korunmaliydi. Kurtulusun tek yolu bu siyasetti. Bu yaklasimin kurtulusu saglayamayacagina inananlar, Milletin kaderinin galiplerin merhametine birakilamayacagini düsünenler ise kurtulus icin baskaca yollara yönelmisler, Ya istiklal Ya Ölüm parolasiyla yola cikmislardi. Bu grup icinde hatiri sayilir Ittihatci da vardi. Ilimli siyaset taraftari mandaci, himayeci, saltanatci ve hilafetci kesimler, Istanbul yönetimi önderliginde, Ya Istiklal Ya Ölüm yaklasiminin isgallere sebep oldugunu, kabul edilebilecek sartlarda bir anlasmanin imzalanmasini engelledigini iddia etmekteydiler. Osmanli son dönemlerinde gündeme gelen devleti kurtarma siyasetindeki Osmanlicilik, Islamcilik, Türkcülük gibi siyasi akimlar ve farkli tercihler, Mütareke dönemine aktarilmisti. Ikinci Mesrutiyet sonrasinda devletin kaderine hükmetmis olan Ittihat ve Terakki cevrelerinin Türkcülük siyasetini benimsemeleri, Osmanlici ve Islamci muhalifleri tarafindan elestirilmistir. Kuvvacilar Ittihatcilar, Türkcülük yaparak imparatorlugun dagilmasina sebep olmakla suclanmislar, mevcut durumda devleti ve milleti kurtarma konusundaki faaliyetleri gercekci ve samimi bulunmamisti. Mill Mücadele organizasyonu, Istanbul cevrelerinde Halife Sultan, Ittihatci düsmanligiyla taninmis hükümetler ve entelektüel yazar-cizer takimi tarafindan basibozuk, isyanci, eskiya olarak nitelendirilmisti. Mevcut badireden cikmak icin Halife Sultan önderliginde Islam catisi altinda toplanilmasi tek cikar yol olarak gösterilmis, Ittihatcilar ve Ittihatcilik üzerinden milllik ve Türkcülük elestirilmistir. Fetvalar ve bildirilerle Bolsevik, eskiya, günahkar olarak vasiflandirilmislardi. Bu eserde, Osmanli Devletinin Mondros Mütarekesini imzaladigi 30 Ekim 1918 tarihten, Büyük Taarruz Zaferinin kazanildigi 30 Agustos 1922 tarihe kadarki sürecte, Istanbul-Ankara arasinda yasanan, din olgusunun agirlikli olarak kullanildigi, mesruiyet ve egemenlik Ümmetcilik-Milliyetcilik mücadelesi incelenmistir.