Karabük Eskipazar - Paphlagonia Hadrianoupolisi - Hadrianoupolis Serisi 1

Karabük Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Ana Bilim Dali Bölüm Baskani Doc. Dr. Ersin CELIKBA, Ondokuz Mayis Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölüm Baskani Prof. Dr. Vedat KELE ve Ondokuz Mayis Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümünden Ars. Gör. Alper Yilmazin editörlügünü yaptigi Hadrianoupolis Serisi 1 Paphlagonia Hadrianoupolisi 2010-2014 Sezonlari adli Arkeoloji, Tarih, Sanat Tarihi ögrencileri ve arkeolojiye ilgi duyanlarin yani sira bilim dünyasi icin son derece önemli olan bu kitap Bilgin Kültür Sanat Yayinlari tarafindan 2020 yilinda okuyucularin begenisine sunuldum.
Kitap, kisa bir önsözün ardindan bir giris, Hadrianoupolis Antik Kentinde gerceklestirilen kazi calismalari sonucunda elde edilen verilerden yola cikilarak hazirlanmis on kitap bölümü, gecmis yillarda kazi calismalarina katilmis olan kisilere ithafen bir tesekkür bölümü ve kaynakca bölümlerinden olusmaktadir.
Yazarlar, kitabin önsözünde Karabük Iline bagli Eskipazar Ilcesinin tarihi gecmisini, burada gerceklestirilen arastirma, kazi calismalari ve bu calismalar neticesinde elde edilen veriler isiginda hazirlanan kitabin amacini ortaya koymuslardir. Giris kisminda ise s.1 Karadeniz arkeolojisi üzerine bilimsel arastirma ve kazilarin yetersizligi ve Hadrianoupolis Antik Kentinin bölge tarihini aydinlatmasi acisindan önemli bir konumda oldugu konusu üzerinde durmuslardir.
Kitabin birinci bölümü s.3-8 Tarihi ve Lokalizasyonu adli bölümdür. Bu kisimda Hadrianoupolis Antik Kentinin konumu, yayilim alanlari, territoryasi, cografi özellikleri, tarihsel sürecteki yeri ve önemi, ayrica kentte yer alan yapilar hakkinda bilgiler yer almaktadir. Yazarlara göre Hadrianoupolis, Hristiyanlar acisindan önemli bir din merkezi konumundadir.
Kitabin Hadrianoupolis Kazilari ve Kentteki Bilimsel Calismalar adli ikinci bölümü, s.9-10 antik kentte gecmisten günümüze yapilan bilimsel arastirmalar, yayinlar, farkli zaman dilimlerinde gerceklestirilen Restorasyon - Konservasyon ve kazi calismalari hakkinda bilgiler sunmaktadir. Yazarlar bu calismalari kronolojik olarak kaleme almislardir.
Kitabin ücüncü bölümü olan Hamam Anin Mimarisi ve Hristiyanlik Inancinin Yikanma Üzerindeki Etkileri adli bölüm s.13-32 sekiz basliktan olusmaktadir. Yazarlar, bu bölümde Hadrianoupolis Antik Kentinde yer alan Hamam A yapisinin bölümleri, islevleri, yapim evreleri ve dönem özellikleri hakkinda detayli bilgiler sunmaktadir. Birinci kisimda hamamin Vestibulum salon, ikinci kisimda Latrina tuvalet, ücüncü kisimda Frigidarium sogukluk bölümü, dördüncü kisimda Tepidarium iliklik bölümü, besinci kisimda Caldarium sicaklik bölümü, altinci kisimda yapinin elde edilen veriler isiginda tarihlemesi, yedinci kisimda Erken Bizans Döneminde yikanma ve hamam mimarisi konularinda bilgi verdikten sonra sekizinci kisimda yapi hakkinda genel bir degerlendirme ve sonuc metni kaleme almislardir. Roma dünyasinda yikanma geleneklerinin mimari yapilara yansimalari, dogal su kaynaklarinin kullanimi, tuvalet ve temizlik kültürleri ve hamamlarda gecirilen zamanin sosyal yasamin birer parcasi durumunda olmasi gibi cesitli konular da deginilen konular arasindadir.
Dördüncü bölüm, Hamam B adli hamamin sirali olarak alti mekani, degerlendirme ve sonuc seklinde yedi basliktan olusan bölümdür s.33-44. Yazar, hamamin muhtemel bölümleri, yerden ve duvardan isitma sistemleri, mozaikleri, yikanma kültürü ve mimari plastik parcalar isiginda olasi görünümü hakkinda önerilerde bulunmaktadir. Yazara göre hamam alti bölümden olusmaktadir. Ayrica hypocaust payelerinin bir bölümünün künklerden teskil edilmis olmasi, caldarium ve tepidarium bölümlerinde tespit edilen spacer tubes varligi, mozaikler ve kazilar sirasinda ele gecen buluntular degerlendirildiginde yapinin MS. 6-7. yüzyillar arasina tarihlenebilecegini belirtmektedir.
Besinci bölümde Dört Nehir Kilisesi Kilise B konusu islenmektedir s.45-88. On dokuz basliktan olusan bölümde yazar tarafindan kilisenin konumu, mimarisi, mozaiklerin sekil ve konu bakimindan incelenmesi, mimari plastik parcalar ve bu parcalarin benzer örneklerinden yola cikarak tarihlendirilmesi, yapim malzemeleri, Hristiyanlik tarihi acisindan mozaik betimlemeleri ve süsleme özellikleri konusunda genis bir yelpazede bilgi verilmektedir. Yazar, Kilisenin detayli olarak degerlendirilmesi neticesinde MS. 5-6. yüzyilda insa edildigini, üc nefli bazilikal planli oldugunu, dogusunda disa taskin yarim daire sekilli apsis, batisinda da dikdörtgen bicimli iki nartheks bulundugunu ifade etmektedir. Ayrica kilisenin naos, bema ve apsis kisminin mozaiklerle süslenmis oldugu yazar tarafindan özellikle belirtilmistir.
Altinci bölüm, Chora Kilisesi Kilise A adli bölümdür s.89-152. On yedi basliktan olusan bölüm özelinde yazar, kilisenin bazilikal planli, üc nefli, disa taskin yarim daire sekilli apsisi olan, batisinda dikdörtgen bicimli nartheks ve apsisin batisinda dikdörtgen bir alani kaplayan üc yönden templon ile sonlanan bir bemaya sahip oldugunu belirtmektedir. Kilisenin tüm bölümleri mozaiklerle süslenmis olmakla beraber mimari plastik parcalar, süsleme detaylari, yapida kullanilan malzemeler ve ele gecen buluntular gibi cagdas örnekleri isiginda kilisenin MS. 5-6. yüzyilda insa edildigi dile getirilmektedir. Kilise mimarisinin tarihsel sürecteki etkilesimler neticesinde geldigi son nokta, hristiyanlar acisindan önemi, mozaiklerde islenen konular ve sahneler Hadrianoupolisin din merkezli karakteristik özelliklerini belirleyen önemli ögeler olarak ön plana cikmaktadir.
Yedinci bölümde Yeni Veriler Isiginda Gec Roma Konutu Domus Hakkinda Degerlendirmeler basligi altinda s.153-164 yazarlar, konutun cografi yerlesimi, mimarisi, mozaik süslemeleri, mimari plastik parcalari, duvarlarinda mevcut olan freskolar ve konut bölümlerinin islevleri hakkinda degerlendirmelerde bulunmaktadir. Buna göre konutun 1 nolu odasinin atrium salon, 2 nolu bölümünün culina mutfak, 3 ve 5 nolu odalarin islevinin ne oldugu konusunda herhangi bir tahmin olmadigi, 4 nolu odanin triclinium ziyafet odasi, 6 nolu odanin cubiculum yatak odasi, 7 ve 8 nolu odalarin depolama birimleri olabilecegi, oda 8in yapiya sonradan eklenen ancak islevinin bilinmedigi ve son olarak oda 9un lararium Lar adi verilen ve evlerin icini koruduguna inanilan tanriya adanmis kutsal alan olabilecegi yönündeki degerlendirmeler mevcuttur. Konut, dönemin yasam standartlari acisindan önemli bilgiler sunmakla beraber freskolar, mozaikler ve süsleme ögeleri, sanat anlayisi ve sosyal yasam hakkinda önemli veriler sunmaktadir.
Sekizinci bölüm, Eski Cag ve Gec Antik Dönem Yazitlari Isiginda Bir Paphlagonia Kenti Hadrianoupolis adi ile baslamaktadir s.165-170. Hadrianoupolisin kronolojik olarak kurulus asamasindan, yerlesim yeri olmaktan ciktigi dönem araligini yazitlar üzerinden degerlendiren yazar, MÖ. 25 yilinda Galatia eyaleti kurulurken Eskipazar ile Karabük arasinda bulunan bölgede yasayanlarin, eyaletin kurulus asamasinda eyalete dahil edilmedigi ancak MÖ. 5 yilinda Bithynia ve Paphlagonia bölgeleri sinirinda yasayan ve kendilerine eyalete sonradan eklenenler anlaminda Kaisareis Proseilemmeneitai denildigini ve bu bölgede bir yerlesim yeri kurduklarini dile getirmektedir. Yine Paphlagonia sinirlari icerisinde yer alan fakat farkli yerlerde tespit edilmis yazitlardan yola cikarak imparatorlar, kutsal alanlar ve kültler hakkinda cikarimlarda bulunmaktadir.
Bölüm dokuz, 2010-2014 Yillari Sikke Buluntulari adiyla kaleme alinmistir s.171-190. Yazar, sikke buluntulari özelinde Hadrianoupolisin cevre kentlerle olan iliskilerini, kentin nümizmatik verileri isiginda tarihsel sürecte gecirdigi evrelerini, sikkeler üzerinde betimlenen imparatorlar ve lejand esliginde kentin siyasi tarihini ve kültlere sahip olup olmadigini degerlendirmistir. Kentte ele gecen sikkeler üzerinden istatistiki veriler elde edilmis, dönemin dini, sosyal ve ekonomik durumlarina dikkat cekmistir. Sikkelerin birimleri, lejandi, üzerindeki betimlemeler, kalip yönleri ve agirliklari gibi detayli bilgilere katalog calismasi seklinde yer verilmistir. Ayrica elde edilen bilimsel veriler isiginda kentin tarihinin MS. 4. yüzyil ile MS. 8. yüzyil araligina tarihlendigi yine yazar tarafindan somut örneklerle aciklanmistir.
Onuncu bölüm,2010-2014 Yillari Restorasyon-Konservasyon Calismalari basligiyla kaleme alinmistir s.191-202. Yazarlar, kent genelinde belirli tarihlerde gerceklestirilen restorasyon-konservasyon calismalarini kronolojik olarak toplam bes baslikta degerlendirmistir. Farkli zaman dilimlerinde gerceklestirilen uygulamalar, kent genelinde yapilarin günümüze ulasabilmesine yardimci olmustur. Ayrica yapi ve mimari plastik parcalar özelinde uygulanan koruma yöntemleri detayli olarak anlatilmis, gelecege dönük olarak planlamalarin yapildigi anlatilmistir. Bitki temizligi, derz, bordür, mekanik temizlik, kimyasal temizlik ve yapilarda keeping uygulamalari konusunda aciklayici anlatimlar yer almaktadir.