Biyoloji - Dünyada Yasam

Dünyamiz yaklasik 4,5 milyar yil önce olustu ve üzerinde yaklasik 4 milyar yildir yasam barindirmakta. Üstelik bütün evrende yasam barindirdigini bildigimiz tek gezegen. Dünyadaki yasamin cesitliligi ve bollugu dünya tarihinde yasanan 5 büyük kitlesel yok olus ile kesintiye ugradi. Son büyük yok olus günümüzden yaklasik 65 milyon yil önce yasandi ve o zamanin hakim omurgalilari olan dinozorlarin da sonunu getirdi. Dinozorlarin sonu o dönemde önemsiz bir grup olarak görünen memelilerin gelismesinin ve cesitlenmesinin önünü acti. Felaket gibi görünen bu olay, aslinda bizim türümüzün ortaya cikmasini saglayan sürecin de baslamasini sagladi. Nihayetinde yaklasik 300 bin yil önceye ait kayaclarda Homo sapiense dahil edilebilecek bireylerin fosillerine ilk kez rastlandi. Ancak türümüzün ortaya cikmasi dünyanin yasam ortamlarini en fazla degistiren ve dünya tarihinde bütün biyolojik cesitlilige en fazla etki eden türün de ortaya cikmasi demekti. Bu etkiler maalesef büyük ölcüde olumsuz sonuclara neden olmaktadir ve günümüzde dünyamiz cok büyük bir biyolojik cesitlilik krizi ve iklim krizi tehdidi altina girmis durumdadir. Gezegenimizin sagligi her gün biraz daha bozulmaktadir. Bu bozulmanin etkileri üzerimize cöktükce gördük ki insanin saglikli bir sekilde yasayabilmesi gezegenin de saglikli olmasina baglidir. Ekosistemin ve besin zincirinin halkalarindan birisinin sagligi bozulursa digerlerinin saglikli kalabilmesi mümkün degildir. Yani cözüm tek saglik yaklasimindadir. Saglikli bir cevre, saglikli biyolojik cesitlilik, saglikli insan ve saglikli bir gezegen. Ancak bunlarin saglanabilmesi canlilar, doga ve gezegenimiz hakkinda büyük bir bilgi birikimi ve bu birikimi dogru kullanabilecek, yani bilim okuryazari bireylerle mümkündür. Gercekten de kitabin orijinal önsözünde de belirtildigi gibi, bilim okuryazari ögrenciler hicbir dönemde gezegenimizin, biyolojik cesitliligin ve insanligin gelecegi icin bu kadar önemli olmamisti.
Biyoloji Dünyada Yasam kitabini Türkceye kazandirmada temel motivasyonumuz da bu düsünce ile ortaya cikmistir. Bu degerli Biyoloji kitabini Türkce olarak ögrencilerimize, okurlara ulastirarak canliligi, biyolojik cesitliligi, dogal dengeyi, ekosistemdeki yerimizi anlayacak, ögrenecek ve sorgulayacak bireyler yetismesine katkida bulunmak temel amacimizdir.
Kitabin iceriginin özellikle Biyoloji Bölümleri, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümleri, Biyoloji Ögretmenligi ve Fen Bilgisi Ögretmenligi Bölümleri ögrencilerine iyi düzeyde hitap ettigini düsünüyoruz. Bu bakimdan ceviri kurulunu olustururken bu bölümlerde görev yapan ögretim üyelerinden bir ekip olusturmaya özen gösterdik. Böylece Türkiye capinda 27 Üniversitemizin pek cok bölümünden 52 bilim insani tarafindan bölüm cevirileri yapilmistir.
Kitabin cevirisinde bilimsel terimleri Türkcelestirirken öncelikle yerlesmis karsiliklarin secilmesine özen gösterildi. Ayrica pek cok durumda da yayinlanmis mevcut Biyoloji kitaplarindaki kullanimlarla birliktelik saglanmaya calisildi. Bazi durumlarda da TDKnin Türkce sözlügünde bir karsilik varsa bu karsilik kullanildi. TDK sözlügünde karsiligi bulunamayan kelimeler icin ise uygun görülen bir Türkce karsilik belirlenip kullanilmistir. Örnegin territorium terimi icin savunak teriminin kullanimi tercih edilmistir. Bazi durumlarda ise bilimsel terimin Türkce telaffuzu onun Türkce karsiligi olarak verilmistir.
Biyolojide cok sik kullanilan iki terim karbonhidrat ve glikoz terimleridir. Bu terimlerin bile Türkce kaynaklarda farkli kullanimlari vardir. Örnegin karbohidrat mi, karbonhidrat mi Glikoz mu glukoz mu Bu iki kelimenin Ingilizcesi carbohydrate ve glucose seklindedir. Ingilizcesine bakarak Türkcesinin karbohidrat ve glukoz olmasi gerekir gibi görünse de, TDK Sözlügü bu iki kelime icin karbonhidrat ve glikoz kelimelerini vermektedir. Bu bakimdan bu kelimeler bu kitapta da TDK sözlügü tarafindan verildigi sekliyle kullanilmistir. Metin icinde orijinal kitapta Pilus cogulu pili seklinde verilen kelimeler durumunda kelimenin orijinal dilindeki cogul formu olan pili yerine Türkce metin icinde piluslar seklinde Türkce diline uygun cogul yapisi kullanildi.
Kitap cevirisi asamasinda metinde anlasilmasinda sorun yasanan veya metin icinde celiski varmis gibi görünen bazi konularda orijinal kitabin yazarlarindan olan Prof. Dr. Bruce E. Byers ile yazismalar yapilmis ve bazi metinlere kücük ilaveler yapilarak konunun daha anlasilir hale gelmesi saglanmistir. Kitap icinde kullanilan birkac terimin de yanlis anlasilmaya neden olabilecegi degerlendirilmis ve yine Dr Byersin de onayi alinarak daha uygun görünen baska terimler kullanilmistir. Örnegin kitapta gecen Lamarckin kazanilmis karakterlerin kalitimi teorisini aciklayiniz. Sorusundaki sayfa 246 teorisi terimi yerine hipotezi terimi kullanilmistir. Cünkü Lamarckin bu görüsü bilimsel olarak desteklenmemis ve sadece yanlislanmis bir hipotez olarak kalmistir. Bir diger örnekte, orijinal kitapta Sekil 35.12de kuslarin sindirim sisteminin son acikligi icin anüs ifadesi kullanilmis olmasina ragmen bu yapinin kuslardaki karsiligi kloak oldugu icin Türkce ceviride bu terim kullanilmistir. Bazi durumlarda da ünite sonundaki sorularin cevaplanabilmesi icin metin icinde yeterli aciklama yoksa bir-iki cümle ilave edilerek okuyucularin sorunun cevabini metin icinde bulmasini saglayacak aciklamanin bulunmasi saglanmistir. Bu sürecteki katkilari ve önerileri icin Dr Byerse cok tesekkür ediyoruz.
Ne kadar özen gösterilse de kitapta gözden kacan pek cok hatanin kalmis olmasi kacinilmazdir. Okuyucularimizin belirledikleri hatalari bize ulastirmalari büyük bir memnuniyetle karsilanacaktir. Böylece kitabin sonraki baskilarinda bu hatalarin düzeltilmesi saglanarak daha hatasiz bir kitabin okuyuculara ulasmasi konusunda cok degerli katkilar saglamis olacaksiniz.
Kitabin bilim okuryazarligi olusturulmasina, canlilarin, gezegenimizin, insanligin karsilastigi cevresel sorunlara cözüm saglamasina katkida bulundugunu görmek en büyük mutlulugumuz olacaktir.
Bu degerli kitabi Türkceye kazandirmayi düsünen ve telifini alarak bu süreci saglayan Egitim Yayinevine, kitabin bölümlerinin cevrilmesine katki saglayan tüm bölüm cevirmenlerimize, kendilerine ayirmamiz gereken pek cok zamani bu kitabin cevirisine ayirarak bazen kendilerini ihmal ettigimiz aile bireylerimize cok tesekkür ediyoruz.
PROF. DR. MUSTAFA SÖZEN & PROF. DR. HAYRI DUMAN